New York’ta Bir Gece: Hayat Değiştiren Yolculuk
Bazı filmler seni sarsmak için dağlara, savaş alanlarına ya da uzayın derinliklerine götürmez. Bazı filmler seni dar bir taksinin arka koltuğuna oturtur ve hiç bırakmaz.
Bir Taksi, İki Yabancı
12 Öfkeli Adam’ın dar jüri odasını, Locke’un İngiliz otoyolunu, Night on Earth’ün karanlık şehir caddelerini sevenler, tek mekan filmlerinin büyüsüne kapılmış olanlar bilir bu duyguyu. Mekân küçüldükçe insan büyür. Duvarlar sıkıştıkça ruh açılır. Christy Hall’un hem yazıp hem yönettiği Daddio (Türkiye’deki adıyla New York’ta Bir Gece), tam da bu geleneğin içinden çıkmış, ona selam veren, ama kendi sesini de rahatlıkla bulan bir film.
Hikaye takside başlıyor
JFK havalimanı. Gece. Adını hiç öğrenemeyeceğimiz bir kadın filmin jeneriğinde sadece “Girlie” olarak geçen, Dakota Johnson’ın canlandırdığı karakter bir taksiye biner. Midtown Manhattan’a gitmesi gerekiyor. Normalde elli dakikalık bir yolculuk. Ama o gece bir trafik kazası çıkar ortaya. Ve yol uzar.
Şoför, yirmi yıldır direksiyon başında Clark (Sean Penn). Girlie ise sadece eve dönmek isteyen, telefonuna bakıp duran yorgun bir yolcu. İlk sohbet sıradan şeylerle başlar; sabit ücretler, nakit mi kart mı. Ama yavaş yavaş, neredeyse fark etmeden, iki yabancı birbirinin hayatının içine sürüklenmeye başlar.
Tüm bu süre boyunca Girlie cebindeki telefonun çekimine direnir. Dijital dünya onu sürekli içine çekmek ister; ama Clark’ın analog dünyası, o sıcak, kaba, acımasız dürüstlüğü onu her seferinde geri çeker. Bu gerilim ekran ile yüz, mesaj ile söz, sahte yakınlık ile gerçek temas arasındaki gerilim filmin sinirlerinde sessizce akar.
Birler ve Sıfırlar: İnsanın Kod Haline Gelişi
Filmin en çarpıcı sahnelerinden biri, görünürde teknik bir konuşmayla başlar.
Girlie’nin yazılımcı olduğunu öğrenen Clark, merak eder. Girlie anlatır: bilgisayar kodunun temelinde birler ve sıfırlar yatar. Bir, doğruyu temsil eder; sıfır, yanlışı. Her şey, en nihayetinde, sayısız doğru-yanlış sorusunun cevabından ibarettir.
Clark bir an susar. Sonra düşünceli bir gülümsemeyle der ki:
“Hepimiz böyle işlemiyoruz ki zaten. Kendi birlerimizi ve sıfırlarımızı koyuyoruz ortaya, kendimize bir kale inşa ediyoruz.”
Peki ya çocukluğumuzdan beri içimize yerleştirilen o doğru-yanlış kodları? Sevginin koşulsuz mı yoksa koşullu mu olduğunu öğrendiğimiz an? Babanın eli ilk kez omzuna dokunduğunda ya da hiç dokunmadığında yazılan kod satırları?
Clark için bu sohbet felsefi bir boyut kazanır hemen: hayatının tüm kararlarını birler ve sıfırlarla analiz edebilirsin. Bu ilişki benim için gerçek mi, yoksa yalan mı? Bu seçim beni ileriye mi taşıyor, yoksa geriye mi çekiyor?
Ama asıl soru şudur: Ya o kodlar yanlış yazılmışsa? Ya küçük bir kız çocuğu, babasının hiç dokunmadığı elini, dokunmuş gibi hatırlıyorsa — çünkü başka türlü yaşayamaz? Filmin sonuna doğru Girlie, yarım kız kardeşinin kendisine hatırlattığı bir şeyi itiraf eder: babasıyla ilgili tek sıcak anısı, aslında var olmayan bir anıdır. Onu kendi acısından korumak için zihninin ürettiği bir yalın hayaldir.
İşte o an, birler ve sıfırların soyut felsefesi ansızın ete kemiğe bürünür. Ve izleyici anlar: bazı insanlar kırık bir kodla hayata başlar. Ve o kod, yıllar geçtikçe kendini tekrar tekrar çalıştırır.
Ekranın Arkasında Kaybolan İnsan
Filmde sürekli titreşen bir telefon var. Girlie’nin sevgilisi jenerikten adını bilmediğimiz, sadece “L” olarak tanıdığımız evli bir adam defalarca mesaj atar. Clark sormadan söyler:
“Telefonunda olmaman ne güzel. Benimle konuşmak zorunda değilsin. Sadece… güzel işte.”
Bu küçük cümle, filmin tüm ruhunu taşır içinde.
Girlie ekrandan uzaklaştığında, bir meta olmaktan çıkar ve insan olur. Sevgilisinin mesajlarına baktığında ise bir karakter değil, bir işlev haline gelir. Beklenen, talep edilen, fotoğrafı istenen. İki dünyanın arasında gidip gelir Girlie: biri onu gerçekten dinleyen yaşlı bir taksi şoförünün sesli, dağınık ama dürüst dünyası; diğeri onu hiçbir zaman tam anlamıyla görmemiş bir adamın soğuk ekranı.
Filmin söylemek istediği bu değil mi zaten? Dijital çağın en büyük açmazı: her an ulaşılabilir olmak, ama hiçbir zaman gerçekten orada olmamak.
Yankılanan Bir Ses, Dolup Taşan Bir Suskunluk
Daddio, yüzler üzerine kurulu bir film. Kamera, Johnson’ın ve Penn’in yüzlerini çoğunlukla aşırı yakın plan çeker. Bazen sadece gözler, bazen dudak köşesindeki o küçük gerilim. Christy Hall’un güvendiği şey kelimeler değil, aslında; o kelimelerin arkasındaki susuşlar.
Dakota Johnson, bu filmde kariyerinin belki de en olgun performansını sergiler. Girlie’yi oynarken diyalogdan çok yüz ifadesiyle ve beden diliyle anlatır her şeyi. Hem Clark’la felsefi tartışmalar yürütür, hem telefondan gelen mesajlara verdiği tepkileri tek bir bakışla aktarır. Johnson’ın sessizlikleri, repliklerinden çok şey söyler.
Sean Penn ise Clark’ı oynarken seyirciye beklenmedik bir şey sunar: sıcaklık. “Ben sadece dikkat eden biriyim,” der Clark bir noktada. Penn, bu karakteri tedirgin edici olmadan doğrudan, kaba olmadan keskin, bilge olmadan didaktik oynamayı başarır. Yıllarca taksi kullanmış, çok şey görmüş, çok şey kaybetmiş bir adamın içindeki yorgunluğu ve merakı aynı anda taşır yüzünde.
İkisi arasındaki kimya sessiz bir elektrik gibidir. Çarpmaz, titreştirir.
Bir İlk Film, Ama Ne Film
Christy Hall’un ilk uzun metrajı. Daha önce oyun yazmış, dizi senaryoları kaleme almış biri olarak ilk kez yönetmen koltuğuna oturmuş. Ve bir taksiye iki insan koyup, onların sohbetini bütün bir film boyunca taşıyabilmek için muazzam bir özgüvene, keskin bir kulağa ve insan ruhuna derin bir inanca ihtiyaç var.
Seyirciler çoğunlukla şunu söyledi: “Bu film herkes için değil. Ama insan olabilmek için bu filmi izlemek gerek.”
Hall, sadeliği tercih etmiş; ama bu sadelik boş değil, her cümle bir şeyleri öğretiyor, her suskunluk bir şeyleri gizliyor. Tek mekan filmleri geleneğinin en güçlü tarafı da bu zaten: kaçacak yer olmadığında, geriye sadece insan kalır.
“Gemi enkazı değilsin, yeniden yukarı çıkacaksın.”
Varılacak Bir Yer, Bırakılacak Bir İz
Yolculuk sona erer. Clark Girlie’yi bırakır. Bir daha hiç karşılaşmayacaklar, büyük ihtimalle.
Ama o tek bir buluşma, ikisinin de hayatının sonuna kadar onlarla kalacak.
New York’ta Bir Gece, görkemli bir film değil. Patlama yok, müzik seli yok, büyük jest yok. Ama bazı filmler anlatmaktan çok hissettirmek için var olur. Bu da onlardan biri. JFK’den Midtown’a uzanan o yolculuk boyunca bir şeyler değişir. Perdede değil, tam olarak senin içinde.
